Doanh nghiệp nên chọn đơn vị kiểm kê khí nhà kính theo những tiêu chí nào?

Đơn vị kiểm kê khí nhà kính là tổ chức có năng lực chuyên môn hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện nguồn phát thải, thu thập dữ liệu, tính toán lượng khí nhà kính phát sinh và xây dựng báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo phạm vi, phương pháp và căn cứ kỹ thuật phù hợp. Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng siết chặt yêu cầu quản lý phát thải, việc lựa chọn đúng đơn vị kiểm kê khí nhà kính không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng báo cáo mà còn tác động trực tiếp đến khả năng tuân thủ pháp luật, chuẩn bị thẩm định và sử dụng dữ liệu cho quản trị phát thải dài hạn.

Theo Quyết định 13/2024/QĐ-TTg, các cơ sở thuộc danh mục lĩnh vực phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê có trách nhiệm triển khai kiểm kê cấp cơ sở và nộp báo cáo theo quy định. Nghị định 06/2022/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP và tiếp tục điều chỉnh tại Nghị định 83/2026/NĐ-CP, là khung pháp lý quan trọng điều chỉnh hoạt động giảm nhẹ phát thải, kiểm kê khí nhà kính và quản lý các nghĩa vụ liên quan. Vì vậy, doanh nghiệp khi tìm đơn vị kiểm kê khí nhà kính cần đánh giá không chỉ năng lực tính toán mà còn cả khả năng bám sát pháp luật hiện hành và tiêu chuẩn kỹ thuật phù hợp.

• Đơn vị kiểm kê khí nhà kính hỗ trợ doanh nghiệp xác định nguồn phát thải, xử lý dữ liệu, tính toán phát thải và lập báo cáo kiểm kê.
• Pháp luật Việt Nam đặt trách nhiệm thực hiện kiểm kê lên cơ sở phát thải thuộc danh mục bắt buộc; doanh nghiệp có thể cần thuê đơn vị thực hiện kiểm kê khí nhà kính để đảm bảo chất lượng hồ sơ.
• Không nên chọn đơn vị chỉ dựa trên chi phí; cần xem xét kinh nghiệm ngành, phương pháp tính, hiểu biết pháp lý, khả năng chuẩn bị dữ liệu và cấu trúc báo cáo.
• Nếu doanh nghiệp muốn dùng kết quả cho quản trị carbon, ESG hoặc chuẩn bị kiểm chứng, nên ưu tiên đơn vị có khả năng xây dựng kiểm kê theo ISO 14064-1:2018.
• Báo cáo kiểm kê có giá trị khi dữ liệu rõ ràng, phạm vi xác định đúng, cách tính có thể truy xuất và kết quả phù hợp mục tiêu sử dụng.

>>> Dịch vụ báo cáo khí nhà kính: Kiểm kê, thẩm tra và công bố phát thải cho doanh nghiệp

Đơn vị kiểm kê khí nhà kính là ai và khác gì với đơn vị thẩm định?

Trong thực tiễn, 02 khái niệm thường bị nhầm lẫn là đơn vị kiểm kê khí nhà kính và đơn vị thẩm định kết quả kiểm kê.

Đơn vị kiểm kê khí nhà kính là bên hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện quá trình kỹ thuật ban đầu: nhận diện ranh giới tổ chức, xác định nguồn phát thải, thu thập dữ liệu hoạt động, áp dụng phương pháp tính, xây dựng bảng tính và hoàn thiện báo cáo. Đây là quá trình tạo lập hồ sơ kiểm kê.

Trong khi đó, thẩm định là hoạt động đánh giá độc lập đối với kết quả kiểm kê hoặc kết quả giảm nhẹ phát thải trong những trường hợp pháp luật quy định. Văn bản hợp nhất năm 2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường nêu rõ: với cơ sở được phân bổ hạn ngạch, kết quả kiểm kê khí nhà kính phải được thẩm định và gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 01/12 kể từ năm 2027. Điều này cho thấy “thực hiện kiểm kê” và “thẩm định kết quả kiểm kê” là hai lớp công việc khác nhau, doanh nghiệp cần phân biệt khi lựa chọn dịch vụ.

Nói cách khác, đơn vị thực hiện kiểm kê khí nhà kính giúp doanh nghiệp xây dựng dữ liệu và báo cáo; còn đơn vị thẩm định, trong phạm vi pháp luật yêu cầu, là bên đánh giá độ tin cậy của kết quả đó.

Lưu ý: Đơn vị đã thực hiện kiểm kê khí nhà kính cho doanh nghiệp không được phép thực hiện thẩm tra/thẩm định báo cáo khí nhà kính và ngược lại.

Vì sao doanh nghiệp cần lựa chọn kỹ đơn vị kiểm kê khí nhà kính?

1. Báo cáo kiểm kê là hồ sơ có giá trị tuân thủ

Theo Quyết định 13/2024/QĐ-TTg, các cơ sở trong danh mục bắt buộc phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở và nộp báo cáo theo quy định. Nghị định 119/2025/NĐ-CP tiếp tục hoàn thiện cơ chế tiếp nhận, rà soát, thẩm định và quản lý kết quả kiểm kê, nhất là với nhóm cơ sở gắn với hạn ngạch phát thải. Vì vậy, một báo cáo tính sai phạm vi, thiếu nguồn phát thải hoặc không bám đúng mẫu biểu có thể khiến doanh nghiệp phải chỉnh sửa nhiều vòng, ảnh hưởng đến tiến độ tuân thủ.

2. Dữ liệu phát thải ngày càng liên quan đến quản trị kinh doanh

Kiểm kê không còn là câu chuyện riêng của môi trường. Dữ liệu phát thải đang được dùng để phục vụ chiến lược ESG, phát triển lộ trình giảm carbon, đối thoại với khách hàng quốc tế và chuẩn bị cho các cơ chế thị trường carbon. Khung minh bạch tăng cường của Thỏa thuận Paris cũng đang thúc đẩy các quốc gia nâng chất lượng hệ thống đo lường, báo cáo và rà soát phát thải; xu hướng này tạo áp lực lan tỏa xuống cấp doanh nghiệp.

3. Một báo cáo tốt giúp doanh nghiệp tránh “làm lại từ đầu”

Nếu đơn vị kiểm kê khí nhà kính chỉ tập trung điền số liệu vào biểu mẫu mà không thiết kế logic dữ liệu bài bản, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn khi cần cập nhật cho kỳ kiểm kê tiếp theo, chuẩn bị giải trình hoặc mở rộng sang quản trị phát thải dài hạn. Ngược lại, một đơn vị có phương pháp rõ ràng sẽ giúp doanh nghiệp hình thành nền tảng dữ liệu có thể tái sử dụng.

Căn cứ pháp lý doanh nghiệp cần nắm trước khi thuê đơn vị kiểm kê khí nhà kính

Nghị định 06/2022/NĐ-CP và các nghị định sửa đổi

Nghị định 06/2022/NĐ-CP đặt nền tảng pháp lý cho hoạt động giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, bảo vệ tầng ô-dôn và phát triển thị trường các-bon tại Việt Nam. Sau đó, Nghị định 119/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung liên quan đến quản lý kiểm kê, thẩm định và cơ chế thực hiện. Đến ngày 23/03/2026, Nghị định 83/2026/NĐ-CP tiếp tục sửa đổi một số điều của Nghị định 06/2022/NĐ-CP đã được sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP. Khi đánh giá đơn vị kiểm kê khí nhà kính, doanh nghiệp nên xem liệu đơn vị đó có cập nhật đến các quy định mới nhất này hay không.

Quyết định 13/2024/QĐ-TTg

Quyết định 13/2024/QĐ-TTg, có hiệu lực từ ngày 01/10/2024, ban hành danh mục cập nhật các lĩnh vực và cơ sở phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Văn bản này là căn cứ quan trọng để doanh nghiệp tự đối chiếu mình có thuộc diện bắt buộc kiểm kê hay không, từ đó quyết định thời điểm cần tìm dịch vụ kiểm kê khí nhà kính.

Mẫu báo cáo và nội dung hồ sơ

Biểu mẫu báo cáo kết quả kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở yêu cầu doanh nghiệp trình bày thông tin về ranh giới và phạm vi hoạt động, cơ sở hạ tầng, công nghệ, nguồn phát thải, hệ thống thông tin dữ liệu, phương pháp kiểm kê và kết quả tính toán. Điều này cho thấy đơn vị kiểm kê khí nhà kính cần có năng lực làm việc xuyên suốt từ hiểu vận hành doanh nghiệp đến lập luận kỹ thuật trong báo cáo.

Đơn vị kiểm kê khí nhà kính cần có những năng lực gì?

1. Hiểu đúng pháp luật hiện hành

Tiêu chí đầu tiên là khả năng cập nhật và diễn giải đúng các quy định áp dụng. Một đơn vị kiểm kê khí nhà kính cần xác định được:

• Doanh nghiệp có thuộc danh mục bắt buộc hay không;

• Báo cáo cần lập theo yêu cầu nào;

• Cơ quan nào tiếp nhận hoặc rà soát hồ sơ;

• Trường hợp nào cần hướng đến thẩm định kết quả kiểm kê;

• Kết quả kiểm kê sẽ liên quan như thế nào đến lộ trình quản lý phát thải, hạn ngạch hoặc các nghĩa vụ tiếp theo.

2. Có khả năng phân tích quy trình sản xuất và nguồn phát thải

Kiểm kê khí nhà kính không thể làm đúng nếu chỉ thu thập hóa đơn điện và nhiên liệu. Tùy ngành, phát thải có thể đến từ đốt nhiên liệu, sử dụng điện, quá trình công nghiệp, môi chất lạnh, xử lý chất thải hoặc những nguồn đặc thù khác. Vì vậy, tổ chức kiểm kê khí nhà kính cần đủ năng lực đặt câu hỏi đúng về quy trình công nghệ và kiểm tra xem nguồn phát thải nào có nguy cơ bị bỏ sót.

3. Phương pháp tính rõ ràng, có thể truy xuất

Một báo cáo tốt cần cho thấy dữ liệu đầu vào đến từ đâu, hệ số phát thải nào được sử dụng, đơn vị tính ra sao và cách tổng hợp kết quả như thế nào. Đây cũng là yêu cầu cốt lõi của một hệ thống kiểm kê minh bạch. ISO 14064-1:2018 quy định các nguyên tắc và yêu cầu đối với việc định lượng, báo cáo phát thải và hấp thụ khí nhà kính ở cấp tổ chức, bao gồm cả thiết kế, phát triển, quản lý, báo cáo và định hướng xác minh kiểm kê.

4. Biết thiết kế dữ liệu để doanh nghiệp dùng về sau

Một đơn vị kiểm kê khí nhà kính có giá trị không chỉ tạo ra bản báo cáo của kỳ hiện tại mà còn giúp doanh nghiệp chuẩn hóa cách thu thập dữ liệu cho kỳ sau: biểu mẫu theo dõi nhiên liệu, định dạng ghi nhận điện năng, danh mục thiết bị sử dụng môi chất lạnh, cấu trúc lưu trữ chứng từ và bảng tổng hợp số liệu.

5. Có kinh nghiệm với ngành tương đồng

Doanh nghiệp sản xuất thép, xi măng, thực phẩm, dệt may, logistics hay tòa nhà thương mại có hồ sơ phát thải rất khác nhau. Vì vậy, kinh nghiệm ngành là một tiêu chí thực tế khi chọn đơn vị thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Một đơn vị hiểu đặc thù vận hành sẽ xác định phạm vi nhanh hơn, hỏi đúng dữ liệu hơn và giảm rủi ro thiếu sót.

Quy trình làm việc điển hình của một đơn vị kiểm kê khí nhà kính

>>> Hướng dẫn lập báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo quy định mới nhất

Doanh nghiệp nên hỏi gì trước khi chọn đơn vị kiểm kê khí nhà kính?

Trước khi ký hợp đồng, doanh nghiệp có thể trao đổi trực tiếp theo các câu hỏi sau:

Những sai lầm thường gặp khi lựa chọn đơn vị kiểm kê khí nhà kính

Chỉ so sánh giá, không so sánh phạm vi

Một báo giá thấp có thể thiếu khảo sát thực tế, không bao gồm rà soát dữ liệu, không bàn giao file tính hoặc không hỗ trợ giải trình. Báo cáo có nguy cơ bị trả về do thiếu dữ liệu hoặc tính toán sai hệ số. Khi đó, chi phí thực tế có thể tăng lên ở giai đoạn xử lý phát sinh.

Không kiểm tra kinh nghiệm ngành

Nguồn phát thải trong doanh nghiệp công nghiệp khác xa khối dịch vụ hoặc logistics. Chọn đơn vị chưa từng làm ngành tương đồng dễ dẫn đến bỏ sót hoặc xây dựng phương pháp thiếu sát thực tế.

Nhầm kiểm kê với thẩm định

Có doanh nghiệp kỳ vọng đơn vị lập báo cáo đồng thời “xác nhận” tính hợp lệ của kết quả. Trên thực tế, kiểm kê và thẩm định là hai chức năng khác nhau; pháp luật quy định riêng về thẩm định trong một số trường hợp.

Không yêu cầu đầu ra có thể sử dụng lâu dài

Báo cáo kiểm kê nên giúp doanh nghiệp hiểu phát thải đến từ đâu, khoản mục nào là trọng yếu và chu kỳ sau cần thu thập dữ liệu ra sao. Nếu chỉ nhận một bản PDF hoàn chỉnh mà không có logic dữ liệu nền, doanh nghiệp sẽ gặp khó khi triển khai tiếp.

Đơn vị kiểm kê khí nhà kính và ISO 14064-1: Doanh nghiệp nên hiểu thế nào?

ISO 14064-1:2018 không thay thế quy định pháp luật Việt Nam, nhưng là tiêu chuẩn quốc tế quan trọng để xây dựng kiểm kê khí nhà kính ở cấp tổ chức theo hướng hệ thống, minh bạch và có khả năng kiểm chứng. Tiêu chuẩn này quy định các nguyên tắc và yêu cầu cho việc định lượng, báo cáo phát thải, hấp thụ khí nhà kính cũng như quản lý thông tin kiểm kê.

Vì vậy, khi doanh nghiệp làm việc với đơn vị kiểm kê khí nhà kính, có thể định hướng theo hai lớp:

• Lớp tuân thủ pháp lý: đáp ứng đúng yêu cầu kiểm kê và báo cáo theo quy định Việt Nam;
• Lớp quản trị nâng cao: tổ chức dữ liệu, ranh giới, phương pháp và báo cáo theo logic tiệm cận ISO 14064-1 để phục vụ ESG, kiểm chứng, khách hàng quốc tế hoặc chiến lược giảm phát thải.

Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp tránh tư duy “làm báo cáo cho xong”, đồng thời biến kiểm kê phát thải thành nền tảng quản trị hữu ích hơn.

Khi nào doanh nghiệp nên chủ động tìm đơn vị kiểm kê khí nhà kính?

Doanh nghiệp nên bắt đầu tìm đơn vị kiểm kê khí nhà kính trong các trường hợp sau:

1. Đã xác định thuộc danh mục cơ sở phải kiểm kê theo Quyết định 13/2024/QĐ-TTg.
2. Cần xây dựng báo cáo phát thải để phục vụ yêu cầu từ công ty mẹ, khách hàng, đối tác xuất khẩu hoặc hồ sơ ESG.
3. Muốn sớm chuẩn hóa dữ liệu năng lượng, nhiên liệu và nguồn phát thải trước khi quy định ngày càng chi tiết hơn.
4. Có định hướng tham gia quản trị carbon, hạn ngạch phát thải, thị trường các-bon hoặc các chương trình giảm phát thải sau này.
5. Cần một hệ thống tính toán có thể kế thừa qua nhiều kỳ báo cáo, thay vì xử lý thủ công từng năm.

Q&A về đơn vị kiểm kê khí nhà kính

Doanh nghiệp có bắt buộc phải thuê đơn vị kiểm kê khí nhà kính không?

Pháp luật đặt trách nhiệm thực hiện kiểm kê và lập báo cáo lên cơ sở phát thải thuộc đối tượng áp dụng. Trong thực tế, doanh nghiệp có thể tự thực hiện nếu đủ năng lực, hoặc thuê đơn vị thực hiện kiểm kê khí nhà kính để bảo đảm tính đầy đủ, chính xác và tiến độ hồ sơ.

Đơn vị kiểm kê khí nhà kính có phải là đơn vị thẩm định không?

Không nhất thiết. Đơn vị kiểm kê hỗ trợ xây dựng báo cáo; còn thẩm định là hoạt động đánh giá kết quả kiểm kê trong các trường hợp pháp luật quy định.

Báo cáo do đơn vị kiểm kê lập có thể dùng cho ESG không?

Có, nếu phạm vi, dữ liệu và phương pháp được xây dựng đủ chặt chẽ. Với doanh nghiệp có nhu cầu cao hơn, nên định hướng cấu trúc kiểm kê theo ISO 14064-1:2018 để dữ liệu có khả năng sử dụng rộng hơn.

Có nên chọn đơn vị từng làm nhiều ngành hay đơn vị chuyên sâu ngành của mình?

Nên ưu tiên đơn vị vừa hiểu nền tảng pháp lý – kỹ thuật chung, vừa có kinh nghiệm với ngành tương đồng để hạn chế bỏ sót nguồn phát thải đặc thù.

Báo cáo kiểm kê tốt cần có gì?

Một báo cáo tốt cần thể hiện rõ phạm vi, nguồn phát thải, dữ liệu đầu vào, phương pháp tính, kết quả tổng hợp, hạn chế dữ liệu và các thuyết minh cần thiết theo mẫu, đồng thời có khả năng truy xuất khi cần rà soát.

Chọn đúng đơn vị kiểm kê khí nhà kính là chọn đúng nền tảng quản trị phát thải

Trong giai đoạn kiểm kê khí nhà kính dần trở thành yêu cầu quản trị và tuân thủ quan trọng, doanh nghiệp không nên xem việc lựa chọn đơn vị kiểm kê khí nhà kính là một quyết định thuần túy về chi phí. Đó là quyết định ảnh hưởng đến chất lượng báo cáo, khả năng đáp ứng quy định, tính minh bạch của dữ liệu và cơ hội sử dụng kết quả kiểm kê cho các mục tiêu lớn hơn như ESG, giảm phát thải và chuẩn bị cho thị trường carbon.

Một đơn vị kiểm kê khí nhà kính phù hợp cần giúp doanh nghiệp trả lời rõ ba câu hỏi: phát thải đang phát sinh từ đâu, cách tính có đủ tin cậy không và báo cáo sau cùng có thực sự dùng được cho mục tiêu pháp lý – quản trị hay không. Khi ba câu hỏi này được giải quyết, kiểm kê khí nhà kính sẽ không còn là một thủ tục bị động, mà trở thành bước đầu tiên để doanh nghiệp hiểu, kiểm soát và từng bước tối ưu dấu chân phát thải của mình.