Chi phí triển khai ESG gồm những gì? Cách doanh nghiệp dự toán ngân sách hiệu quả

Chi phí triển khai ESG là tổng ngân sách doanh nghiệp cần chuẩn bị để đánh giá hiện trạng, xây dựng định hướng, thu thập dữ liệu, thiết lập hệ thống quản trị và công bố thông tin liên quan đến ba trụ cột Môi trường – Xã hội – Quản trị. Khoản chi này không nên được hiểu đơn giản là “phí lập một bộ hồ sơ ESG”, mà là nguồn lực đầu tư cho một quá trình nâng cấp năng lực quản trị và minh bạch thông tin của doanh nghiệp.

Trong thực tế, chi phí triển khai ESG có thể rất khác nhau giữa các tổ chức. Một doanh nghiệp mới bắt đầu chỉ cần đánh giá hiện trạng và xây dựng lộ trình ESG sẽ có cấu trúc ngân sách khác với doanh nghiệp cần thiết kế bộ chỉ số, thu thập dữ liệu phát thải, lập báo cáo ESG hoặc chuẩn bị thông tin theo các khung công bố như GRI Standards, IFRS S1 và IFRS S2. Có thể suy ra rằng chi phí ESG không nên được ước tính bằng một mức chung, mà cần bóc tách theo phạm vi công việc và mức độ sẵn sàng của từng doanh nghiệp.

• Chi phí triển khai ESG không cố định, mà phụ thuộc vào mục tiêu, quy mô, ngành nghề và mức độ sẵn sàng về dữ liệu của doanh nghiệp.
• Các nhóm chi phí thường gặp gồm: đánh giá ESG hiện trạng, xây dựng chiến lược và lộ trình, thiết lập dữ liệu ESG, đào tạo nội bộ, lập báo cáo ESG và hỗ trợ công bố thông tin.
• Doanh nghiệp càng có nhiều cơ sở, nhiều dòng dữ liệu, nhiều bên liên quan và yêu cầu báo cáo chuyên sâu thì ngân sách ESG càng cần được chuẩn bị kỹ.
• GRI Standards hỗ trợ doanh nghiệp báo cáo tác động đến kinh tế, môi trường và con người; IFRS S1/S2 tập trung vào công bố rủi ro, cơ hội, chỉ số và mục tiêu có liên quan đến triển vọng doanh nghiệp.
• Tại Việt Nam, UBCKNN và IFC đã ban hành các tài liệu hướng dẫn về báo cáo phát triển bền vững và báo cáo phát thải khí nhà kính, cho thấy yêu cầu nâng cao năng lực công bố thông tin ESG ngày càng rõ rệt.

Chi phí triển khai ESG gồm những cấu phần nào?

1. Chi phí đánh giá hiện trạng ESG

Đây thường là bước đầu tiên trong quá trình triển khai ESG. Doanh nghiệp cần biết mình đang ở đâu trước khi xác định cần đầu tư vào phần nào. Hoạt động đánh giá có thể bao gồm:

• Rà soát chính sách về môi trường, lao động, đạo đức kinh doanh, quản trị nội bộ
• Kiểm tra hồ sơ, biểu mẫu, quy trình vận hành hiện có
• Phỏng vấn lãnh đạo và các phòng ban liên quan
• Xác định các điểm đã đáp ứng và điểm còn thiếu
• Nhận diện các vấn đề ESG trọng yếu theo đặc thù ngành

IFC nhấn mạnh cách tiếp cận ESG cần được thiết kế phù hợp với bối cảnh địa phương, năng lực tổ chức và đặc thù ngành, nhằm xử lý đồng thời rủi ro môi trường, xã hội và quản trị. Từ góc độ ngân sách, điều này đồng nghĩa rằng phần đánh giá ESG là cơ sở để tránh triển khai dàn trải, giúp doanh nghiệp đầu tư đúng trọng tâm.

>>>Đánh giá ESG là gì? Quy trình, tiêu chí và cách doanh nghiệp cải thiện

2. Chi phí xây dựng chiến lược và lộ trình ESG

Sau bước đánh giá hiện trạng, doanh nghiệp thường cần một lộ trình ESG thể hiện rõ:

• Doanh nghiệp ưu tiên cải thiện những vấn đề nào
• Mục tiêu theo từng giai đoạn
• Bộ phận chịu trách nhiệm
• Chỉ số theo dõi
• Nguồn lực cần huy động
• Mốc đánh giá kết quả

IFRS S1 và IFRS S2 nhấn mạnh bốn nhóm nội dung cốt lõi khi công bố thông tin bền vững: quản trị, chiến lược, quản lý rủi ro, cùng chỉ số và mục tiêu. Vì vậy, một lộ trình ESG có chất lượng không chỉ liệt kê hoạt động rời rạc, mà cần gắn các hành động ESG với chiến lược phát triển và quản trị rủi ro doanh nghiệp.

Phần chi phí triển khai ESG ở giai đoạn này thường tăng khi:

• Doanh nghiệp có nhiều ngành hàng hoặc nhiều đơn vị thành viên
• Cần tham vấn nhiều bên liên quan
• Muốn xây dựng lộ trình từ 1 đến 3 năm hoặc dài hơn
• Có nhu cầu gắn ESG với kế hoạch đầu tư, phát triển thị trường hoặc chuỗi cung ứng

>>>Triển khai ESG cho doanh nghiệp mới bắt đầu

3. Chi phí xây dựng bộ chỉ số và hệ thống dữ liệu ESG

Một trong những phần chiếm nhiều công sức nhất khi triển khai ESG là tổ chức dữ liệu. Doanh nghiệp có thể đã làm nhiều hoạt động tốt, nhưng nếu không đo lường được thì rất khó báo cáo, so sánh và cải thiện.

Các nhóm dữ liệu ESG thường cần theo dõi gồm:

Nhóm môi trường

• Tiêu thụ điện, nhiên liệu, nước

• Phát thải khí nhà kính
• Chất thải rắn, nước thải
• Tỷ lệ tái sử dụng, tiết kiệm tài nguyên

Nhóm xã hội

• Lao động, đào tạo, an toàn sức khỏe nghề nghiệp

• Phúc lợi, cơ hội phát triển
• Khiếu nại, trách nhiệm với khách hàng và cộng đồng

Nhóm quản trị

• Cơ cấu quản trị

• Chính sách liêm chính, chống tham nhũng
• Cơ chế kiểm soát rủi ro
• Tuân thủ pháp luật và minh bạch thông tin

Tiêu chuẩn GRI được thiết kế để giúp tổ chức xác định các chủ đề trọng yếu, quản lý tác động và báo cáo thông tin một cách có cấu trúc. Điều này cho thấy chi phí ESG dành cho dữ liệu không chỉ là chi phí thu thập số liệu, mà còn bao gồm việc thiết kế logic chỉ tiêu, nguồn dữ liệu, trách nhiệm cập nhật và cách kiểm soát tính nhất quán của thông tin.

>>>ESG KPI là gì? Cách xây dựng chỉ số ESG cho doanh nghiệp mới nhất

4. Chi phí liên quan đến phát thải khí nhà kính và dữ liệu môi trường

Với nhiều doanh nghiệp sản xuất, đặc biệt là đơn vị tham gia chuỗi cung ứng xuất khẩu, phần môi trường thường là hạng mục cần nhiều nguồn lực. Báo cáo phát thải, kiểm kê khí nhà kính, xác định nguồn dữ liệu năng lượng, nhiên liệu và nguyên liệu đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí triển khai ESG.

UBCKNN và IFC đã phối hợp xây dựng Sổ tay hướng dẫn báo cáo phát thải khí nhà kính nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình kiểm kê và công bố thông tin phát thải. Tài liệu này phản ánh thực tế rằng dữ liệu khí nhà kính ngày càng trở thành một lớp thông tin quan trọng trong bức tranh công bố bền vững tại Việt Nam.

Doanh nghiệp có thể phát sinh thêm chi phí khi cần:

• Xác định ranh giới báo cáo phát thải
• Thu thập dữ liệu Scope 1, Scope 2 và nếu phù hợp là Scope 3
• Xây dựng biểu mẫu nội bộ
• Chuẩn hóa hệ số và giả định tính toán
• Kết nối kết quả phát thải với báo cáo ESG hoặc chiến lược giảm phát thải

IFRS S2 yêu cầu công bố phát thải Scope 1, Scope 2 và Scope 3, đồng thời làm rõ chỉ số và mục tiêu liên quan đến rủi ro khí hậu. Vì vậy, khi doanh nghiệp hướng đến báo cáo theo chuẩn quốc tế, phần dữ liệu khí hậu thường là một cấu phần đáng kể trong ngân sách ESG.

>>>Kiểm kê khí nhà kính là gì? Quy định, quy trình, chi phí triển khai

5. Chi phí đào tạo và tổ chức bộ máy phụ trách ESG

ESG không thể vận hành lâu dài nếu chỉ phụ thuộc vào một bản báo cáo thuê ngoài. Doanh nghiệp cần có đầu mối nội bộ biết:

• Thu thập và kiểm tra dữ liệu
• Phối hợp giữa các phòng ban
• Theo dõi tiến độ kế hoạch ESG
• Cập nhật thay đổi về yêu cầu khách hàng, thị trường, khung báo cáo
• Đề xuất cải tiến định kỳ

IFC xem việc nâng cao năng lực và tháo gỡ “nút thắt ESG” là một phần quan trọng trong hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp. Điều này cho thấy chi phí triển khai ESG không nên bỏ qua chi phí đào tạo và chuyển giao năng lực, nhất là khi tổ chức muốn duy trì hệ thống sau giai đoạn dự án ban đầu.

Trong dự toán, khoản này có thể bao gồm:

• Đào tạo nhận thức ESG cho quản lý
• Hướng dẫn thu thập dữ liệu cho bộ phận vận hành
• Workshop xác định vấn đề trọng yếu
• Đào tạo công bố thông tin hoặc quản lý chỉ số ESG

>>> Đào tạo, xây dựng triển khai chiến lược ESG, báo cáo ESG

6. Chi phí lập báo cáo ESG và hỗ trợ công bố thông tin

Khi doanh nghiệp muốn công bố thành quả ESG ra bên ngoài, chi phí sẽ chuyển sang giai đoạn báo cáo ESG. Công việc thường bao gồm:

• Xây dựng cấu trúc báo cáo
• Lựa chọn khung tham chiếu phù hợp
• Tổng hợp dữ liệu và lập bảng biểu
• Biên soạn nội dung
• Rà soát thông tin giữa các phần
• Hoàn thiện tài liệu công bố cho website, hồ sơ nhà đầu tư hoặc khách hàng

GRI hỗ trợ tổ chức báo cáo tác động của mình một cách đáng tin cậy và có thể so sánh, còn IFRS S1/S2 hướng đến thông tin hữu ích cho nhà đầu tư và thị trường vốn. Vì vậy, độ sâu của báo cáo doanh nghiệp lựa chọn sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí triển khai ESG ở giai đoạn này.

>>>Dịch vụ báo cáo ESG: Xây dựng và công bố ESG cho doanh nghiệp

Những yếu tố làm tăng hoặc giảm chi phí triển khai ESG

1. Quy mô doanh nghiệp và số lượng địa điểm vận hành

Một công ty có một văn phòng sẽ khác hoàn toàn với doanh nghiệp có nhiều nhà máy, kho bãi, chi nhánh và đơn vị phụ thuộc. Số điểm khảo sát càng nhiều, khối lượng dữ liệu và thời gian phối hợp càng lớn.

2. Ngành nghề hoạt động

Doanh nghiệp trong các ngành có tác động môi trường lớn hoặc yêu cầu chuỗi cung ứng cao như dệt may, gỗ, thực phẩm, vật liệu xây dựng, công nghiệp chế biến hay năng lượng thường cần dữ liệu sâu hơn so với một số mô hình dịch vụ. Điều này tác động đáng kể đến chi phí ESG.

3. Mức độ sẵn sàng của dữ liệu

Nếu doanh nghiệp đã có hệ thống theo dõi điện, nước, nhiên liệu, chất thải, đào tạo, an toàn lao động, chính sách quản trị và dữ liệu phát thải, dự toán chi phí ESG sẽ thuận lợi hơn. Nếu dữ liệu thiếu, phân tán hoặc không kiểm chứng được, doanh nghiệp cần đầu tư thêm thời gian để chuẩn hóa.

4. Chuẩn tham chiếu doanh nghiệp lựa chọn

Báo cáo nội bộ ở mức cơ bản sẽ có yêu cầu khác so với báo cáo có tham chiếu GRI hoặc hướng đến cấu trúc công bố theo IFRS S1/S2. Các chuẩn này không giống nhau về trọng tâm, nhưng đều đòi hỏi tính nhất quán và logic công bố rõ ràng.

5. Đầu ra mong muốn

Nếu doanh nghiệp chỉ cần báo cáo đánh giá và khuyến nghị, chi phí sẽ khác với trường hợp cần:

• Bộ chính sách ESG
• Bộ chỉ số theo dõi
• Mẫu thu thập dữ liệu
• Báo cáo ESG hoàn chỉnh
• Nội dung truyền thông công bố
• Đào tạo nội bộ kèm theo

Doanh nghiệp nên dự toán chi phí triển khai ESG như thế nào?

Để lập ngân sách ESG thực tế, doanh nghiệp có thể đi theo 4 bước:

Khi nào doanh nghiệp nên đầu tư ESG?

Doanh nghiệp nên bắt đầu quan tâm đến chi phí triển khai ESG khi xuất hiện một trong các nhu cầu sau:

• Khách hàng lớn yêu cầu minh bạch thông tin môi trường – xã hội – quản trị
• Doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng quốc tế
• Cần nâng cao năng lực công bố với nhà đầu tư
• Chuẩn bị xây dựng báo cáo ESG hoặc báo cáo phát triển bền vững
• Muốn quản trị rủi ro tốt hơn trong dài hạn
• Muốn xây dựng nền tảng dữ liệu để đáp ứng các yêu cầu công bố ngày càng rõ nét trên thị trường

Ủy ban chứng khoán nhà nước và IFC đã nhiều năm thúc đẩy nâng cao chất lượng báo cáo phát triển bền vững và báo cáo khí nhà kính ở Việt Nam; trong khi đó, IFRS Foundation tiếp tục phát triển chuẩn công bố bền vững theo hướng tạo nền tảng toàn cầu cho thị trường vốn. Điều này cho thấy ESG đang dần trở thành một năng lực quản trị thiết yếu, không chỉ là hoạt động hình ảnh.

Q&A – Câu hỏi thường gặp về chi phí triển khai ESG

1. Chi phí triển khai ESG có cố định không?

Không. Chi phí triển khai ESG thay đổi theo mục tiêu dự án, quy mô doanh nghiệp, ngành nghề, mức độ sẵn sàng dữ liệu và loại đầu ra cần bàn giao. Có thể suy ra từ phạm vi rất rộng của hoạt động ESG — từ quản trị rủi ro, xây dựng năng lực đến hệ thống dữ liệu và công bố thông tin — rằng doanh nghiệp cần nhận dự toán theo phạm vi cụ thể thay vì tìm một mức giá chung.

2. Doanh nghiệp nhỏ có cần đầu tư ESG không?

Có, nhưng có thể bắt đầu từ phạm vi phù hợp. Doanh nghiệp nhỏ không nhất thiết phải lập ngay một báo cáo ESG hoàn chỉnh, mà có thể khởi động bằng đánh giá hiện trạng, xác định chỉ số cơ bản và xây dựng lộ trình ESG từng bước.

3. Khoản nào thường chiếm nhiều ngân sách nhất?

Điều này tùy doanh nghiệp. Với đơn vị sản xuất, phần dữ liệu môi trường, kiểm kê phát thải và xây dựng hệ thống thu thập dữ liệu thường chiếm nhiều nguồn lực. Với doanh nghiệp định hướng công bố ra thị trường vốn hoặc khách hàng quốc tế, phần lập báo cáo và chuẩn hóa thông tin theo khung tham chiếu có thể nặng hơn. IFRS S2 và GRI đều cho thấy vai trò quan trọng của dữ liệu, chỉ số và báo cáo có cấu trúc.

4. Có nên triển khai ESG toàn diện ngay từ đầu?

Không nhất thiết. Doanh nghiệp nên ưu tiên các vấn đề trọng yếu, đặc biệt là những nội dung có liên quan trực tiếp đến rủi ro kinh doanh, yêu cầu khách hàng hoặc chiến lược thị trường. Cách tiếp cận theo mức độ ưu tiên cũng phù hợp với tinh thần “proportionate” trong IFRS S1/S2 — tức áp dụng phù hợp với hoàn cảnh và năng lực của doanh nghiệp.

5. Chi phí lập báo cáo ESG có nằm trong chi phí triển khai ESG không?

Có, nếu doanh nghiệp xác định công bố thông tin là một đầu ra của dự án. Tuy nhiên, doanh nghiệp có thể tách thành giai đoạn riêng: trước hết đánh giá và xây hệ thống dữ liệu, sau đó mới lập báo cáo khi thông tin đã đủ độ tin cậy.

6. Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để được dự toán chi phí ESG sát nhất?

Nên chuẩn bị các thông tin sau:

• Quy mô tổ chức
• Số lượng cơ sở hoạt động
• Ngành nghề chính
• Mục tiêu triển khai ESG
• Dữ liệu hiện đang có
• Có cần báo cáo theo GRI hoặc IFRS S1/S2 hay không
• Thời gian mong muốn hoàn thành
• Đối tượng sử dụng đầu ra: lãnh đạo, khách hàng, nhà đầu tư hay cơ quan quản lý

Doanh nghiệp cần biết rõ hơn về chi phí triển khai ESG?

IXCERT hỗ trợ đánh giá hiện trạng, xác định bộ chỉ số, xây dựng hệ thống dữ liệu và lập báo cáo ESG theo lộ trình phù hợp với mục tiêu công bố, yêu cầu nhà đầu tư và xu hướng phát triển bền vững.

Liên hệ IXCERT để được trao đổi phạm vi triển khai ESG cho doanh nghiệp.